آرون بک و همکارانش عنوان کردند که شیوه تفکر اشتباه یا تحریفات شناختی موجب می­شوند تا  فرد در برابر اتفاقات زندگی­اش خود را یک قربانی ببیند و بجای مقابله با مشکلات از آنها اجتناب کند یا تسلیم شود و اینکه در وی احساس ناامیدی، غمگینی، ناراحتی، نارضایتی و استرس بیشتری ایجاد می­کنند و مانند ویروس کامپیوتر ذهن شما را مختل ­کنند. ما در این مقاله شما را با مهمترین افکار اشتباهی که افراد دیابتی دارند آشنا می­کنیم. این افکار اشتباه عبارتند از:

افتکار اشتباه افراد مبتلا به دیابت

  1- تفکر سیاه و سفید (همه یا هیچ): در نظر این افراد همه چیز یا عالی است یا بد، در نظر آنها دیگران یا موفق و خوب هستند یا بد و ناموفق. اینگونه افراد حد وسط و تعادل را در نظر نمی­گیرند و طرز تفکر آنها بصورت افراط و تفریط است و همه چیز را سیاه یا سفید می­بینند و خاکستری را نمی­بینند. به جای اینکه حوادث را بر پایه چیزی که هستند ارزیابی کنند، آنها اتفاقات و موضوعات مختلف را بر اساس چیزی که باید باشند، تفسیر می­کنند نه آنچه هستند، بنابراین ناراحت و عصبانی می­شوند مانند:  قند خونم در ناشتا باید 100 و دو ساعت بعد باید 140 باشد و گرنه قند خونم کنترل نیست.

   2- بیش ازحد باید و نباید گفتن: این افراد در ابتدای جملاتشان از باید نباید استفاده می­کنند و بخاطر فشار زیادی که به خود می­آورند بیشتر اوقات از اینکه به اهداف و خواسته­هایشان نمی­رسند عصبانی می­شوند مانند: من باید بین افراد دیابتی در کنترل قند خون بهترین و نفر اول باشم و از همه چیز دیابت باید آگاهی کامل داشته باشم و نباید هیچ اشتباهی در کنترل قند خونم مرتکب شوم.

   3- فاجعه سازی: این افراد یک اتفاق کوچک و پیش پا افتاده­ای را بیش از حد وحشتناک و بزرگ جلوه می­دهند و آن را بسیار فاجعه آمیز و بد پیش­بینی می­کنند یا اصطلاحاً از کاه کوه می­سازند و به همین دلیل بیشتر اوقات پرتنش و عصبانی هستند مانند: وقتی فرد قند خونش بالا می­رود با خود می­گوید:  حالا که قند خونم امروز بالاست حتماً به قلب و کلیه­ام آسیب می­زند بعد از دیالیزی شدن، سکته قلبی می­کنم و می­میرم یا وقتی فرد به دیابت مبتلا می­شود با خود می­گوید:  اگر خانواده همسرم بفهمند من دیابت دارم فکر می­کنند که من نمی­توانم همسر خوبی برایش باشم و سر بار او خواهم شد و به فکر این می­افتند که برای او همسری که دیابت ندارد بگیرند و من تنها و بی­کس خواهم شد.

  4- ربط دادن بیش ازحد: این افراد بر اساس یک یا دو مورد از یک اتفاق، آن را به تمام اتفاقات مشابه ربط می­دهند یا اینکه موضوعی را که به موضوعات دیگر که هیچ ارتباطی به هم ندارند، ربط می­دهند. این افراد هر اتفاق منفی و تلخی را به عنوان نوعی شکست بی پایان می­بینند و فکر می­کنند همه چیز بد و منفی است و همیشه پر تنش و عصبانی به نظر می­رسند. مانند چون تا الان نتوانستم قند خونم را کنترل کنم بنابراین دیگر هیچ وقت نمی توانم قند خونم را کنترل کنم.

  5- فیلتر ذهنی یا منفی بافی:  این افراد در زندگی بیشتر به اتفاقات و خاطرات تلخ و مشکلات توجه می­کنند و خاطرات خوب را در نظر نمی­گیرند و یا وقتی کسی با آنها صحبت می­کند فقط به انتقادها توجه می­کنند و به تعریف­های او دقت نمی­کنند اصطلاحاً نیمه خالی لیوان را می­بینند بنابراین عصبانی می­شوند مانند: فرد پس از اینکه کلی از او تعریف شده و فقط یک انتقاد از او شده می­گوید: این همه از من تعریف کرد که بگوید من دیابت دارم چون هدفش اشکال گرفتن از من بود. یا اگر دوست شما با شما دیر تماس بگیرد و یا فراموش کند، شما با خود می­گویید: که چون دیابتی هستید برای او ارزشی ندارید و دوست داشتنی نیستید.

   6- ندیدن جنبه های مثبت:  این افراد جنبه های مثبت خود را مثل توانایی و مهارت هایی را که دارند را نادیده می­گیرند و فکر می­کنند که کارهای مثبتی که خود یا دیگران انجام داده­اند پیش پا افتاده و ناچیز هستند. مانند: من دیابتی، هیچ توانایی ندارم و نمی توانم به تنهایی کارهایم را انجام دهم چون دیگران بهتر از من انجام می­دهند. 

  7- قضاوت عجولانه: علت عصبانیت این افراد این است که آنها بدون داشتن مدرک و شواهدی در مورد رفتار، گفتار و احساس دیگران نسبت به خودشان، سریع قضاوت می­کنند یا در مورد آینده پیشگویی منفی می­کنند که به دو صورت در افراد مختلف دیده می­شود:

  8- ذهن خوانی: این افراد بدون داشتن دلایل کافی در مورد رفتار و گفتار دیگران فکر می­کنند می­دانند که آنها به چه چیزی فکر می­کنند یا دلیل رفتار و گفتار آنها چه بود. در مورد خودش حدس می­زنند و فکر می­کنند دیگران درباره او نگرش منفی دارند یا بدون اینکه علت رفتار دیگران را بداند در مورد آنها قضاوت می­کنند مانند: فرد طرز نگاه دیگران را این گونه برداشت می­کند و با خود می­گوید: طرز نگاهش نشان می­دهد  چون من دیابت دارم از من خوشش نمی­آید. 

     -پیشگویی اشتباه آینده: این افراد آینده خود و دیگران را بصورت بد و منفی پیش بینی می­کنند و فکر می­کنند اینکه خطرات زیادی آنها را تهدید می­کند مانند: من درکنترل قند خونم موفق نمی­شوم.

   9- بزرگ  نمودن اتفاقات منفی و ضعف ها در مقابل  کوچک نمودن  اتفاقات مثبت وتوانایی ها: این افراد اشتباهات و شکستهای خود را بیش از حد بزرگ و از طرف دیگر اشتباهات دیگران را کوچک و بی­اهمیت می­دانند. این افراد موفقیت های خود را نیز ناچیز و بی­ارزش می­شمارند و موفقیت های دیگران را بیش از حد مهم  و بزرگ تلقی می­کنند، مانند اینکه زبان خارجی بلد نیستم خیلی بد است چون همه بلدند، تازه کنترل قند خون هم چیز مهمی نیست چون همه دیابتی ها قند خونشان کنترل است.

  10- استدلال احساسی: هیچ دلیل و مدرک صحیح و منطقی برای اثبات صحبتهای فرد در واقعیت وجود ندارد و فرد فکر می­کند احساساتی که دارد درست است و واقعیت دارد مانند: بطور مثال فرد احساس می­کند که چون دیابت دارد برای دیگران جذاب نیست پس حتما باید اینطور باشد. یا احساس می­کند که نمی­تواند قند خونش را کنترل کند.

  11- برچسب زدن : در زندگی فرد هر اتفاقی که می­افتد، فرد صفت منفی و بدی را به خود یا دیگران نسبت می­دهد، خصوصیاتی که درست نیستند و واقعیت ندارند بنابراین عصبانی و خشمگین می­شوند مانند:  فرد خود را یک دیابتی خنگ، زشت، بی عرضه، بی اراده، بی مسئولیت، تنبل، بی برنامه ، تزریقی و … می­داند.

  12- سرزنش کردن و تاسف خوردن: علت عصبانیت این افراد این است که آنها به جای اینکه در حال حاضر به کاری که از دستتان بر می­آید توجه کنند، به خود می­گویند که ای کاش درگذشته بیشتر و بهتر تلاش می­کردند مانند اگر تلاش می­کردی حتماً قند خونت کنترل می­شد، یا اگر اون کار را می­کردی الان قند خونت بالا نمی­رفت.

 13- انتقاد کردن از خود: این افراد خود را دلیل بروز اتفاقات منفی و شکست هایشان می­داند و بدون دلیل موجهی خود را مدام مورد انتقاد قرار می­دهد که این کار در فرد  موجب احساس گناه و خشم می­شود مانند: چرا اینطور رفتارکردی که قند خونت کنترل نیست؟

  14-به خود گرفتن:  این افراد هر موضوعی که اتفاق می­افتد را به خود نسبت می­دهند و خود را مسئول آن می­دانند و و سهم دیگران و سایر عوامل را در بروز آن مشکل را در نظر نمی­گیرد و فکر می­کنند اتفاقات تلخ و بد به آنها مربوط می­شود و در ارتباط با دیگران فکر می­کند منظور از رفتار یا حرف های دیگران تحقیر یا مسخره کردن آنها می­باشد مانند: دیگران درباره ورزش کردن تغذیه صحیح و تناسب اندام صحبت می­کنند فرد فکر می­کند منظور دیگران این است که وی یک دیابتی پرخور و چاق است.

 15- مقایسه های نادرست: این افراد ظاهر وباطن خود و زندگی­شان را فقط با ظاهر زندگی دیگران مقایسه می­کند و چون فکر می­کنند آنها از شما بهتر و موفق­ترند، عصبانی می­شوند مانند: او با اینکه دیابت دارد اما از من خیلی خوشبخت­تر است.

بنابراین اگر شما هم این افکار اشتباه را دارید بدانید که آنها باعث ایجاد نگرانی، ناامیدی، عصبانیت و… در شما شده و باعث اختلال در کنترل قند خون شما می­شود. حالا که این افکار جز نتیجه منفی چیز بیشتری برای شما ندارند، از امروز سعی کنید آنها را کنار بگذارید.

منبع: کتاب افکار و باورهای اشتباه در کنترل قند خون نوشته شده توسط دکتر محمد قهرمانی خرم و دکتر سیدحمید حسینی توان چاپ انتشارات بهار سبز